БАЯНДАМА
«Қазақстанның микроқаржы ұйымдары қауымдастығы» ЗТБ (бұдан әрі – ҚМҰҚ)
Баяндама тақырыбы: «Қазақстанның микроқаржы ұйымдары қауымдастығының кредит беру кезінде тәуекелдерді азайту, қарыз алушылардың құқықтарын қорғау және қаржы нарығын реттеуді жетілдіру мәселелері бойынша заңнаманы іске асырудағы үйлестіруші рөлі».
Баяндамашы: ҚМҰҚ Кеңесінің төрағасы – Ербол Омарханов.
Құрметті дөңгелек үстелге қатысушылар!
Осы мүмкіндікті пайдалана отырып, ҚМҰҚ мүшелерінің атынан бүгінгі дөңгелек үстелде сөз сөйлеу мүмкіндігін бергендеріңіз үшін өзіміздің құрметіміз бен алғысымызды білдіреміз!
Қазақстанның микроқаржы ұйымдары қауымдастығы, қысқаша ҚМҰҚ, 2004 жылы негізінен ауылдық жерлерде тұратын шағын және орта бизнес субъектілеріне микрокредиттер беруге маманданған классикалық МҚҰ бастамасымен құрылды.
Бүгінгі таңда ҚМҰҚ мүшелері микрокредиттеу нарығының 87%-ын құрайды. Қауымдастық бытыраңқы нарық қатысушыларын біріктіріп, микроқаржы саласын дамыту бойынша негізгі мәселелерде бірыңғай сараптамалық пікір қалыптастыра отырып, маңызды шоғырландырушы функцияны атқарады, сондай-ақ микроқаржылық қызметтер секторын ретке келтіруге бағытталған мемлекеттік бастамаларды бірнеше рет қолдап келеді.
2024 жылғы 19 маусымдағы кредит беру кезінде тәуекелдерді азайту, қарыз алушылардың құқықтарын қорғау және қаржы нарығын реттеуді жетілдіру мәселелері бойынша Заңның қабылдануы микроқаржы секторының дамуындағы маңызды кезең болып табылады және микрокредиттеу нарығын ашық, әлеуметтік жауапты және адал қалыптастыру жөніндегі қауымдастықтың міндеттеріне сәйкес келеді.
Осы Заңның негізгі жаңалықтарының бірі – қарыз алушылардың берешегін сотқа дейін реттеу бойынша функциялары мен өкілеттіктері бар микроқаржы омбудсманының заңнамалық мәртебесін бекіту болып табылады.
Айта кету керек, бұған дейін 2022 жылы ҚМҰҚ микрокредиттеу секторында сотқа дейін берешекті реттеу жұмысының маңыздылығын түсіне отырып, микроқаржы омбудсманы кеңсесін құру бойынша дербес әрекеттер жасаған болатын. Бір жыл ішінде омбудсман қарыз алушылардың төрт мыңнан астам өтінішін қарап, микрокредит шарттарын жақсарту бойынша шешімдер қабылдады. Алайда заңнамалық негіздің болмауына байланысты және ерікті негізде жұмыс істегендіктен, оның қызметін қолдау және қауымдастық құрамына кірмейтін шағын нарық қатысушыларына тарату қиын болды. Соған қарамастан, ҚМҰҚ мүшелері микроқаржы омбудсманының шешімдерін адал орындап, оның талаптарын бұлжытпай орындады.
Қазақстан Республикасы қаржы реттеушісінің және Парламент депутаттарының заңнамалық бастамасының арқасында микроқаржы омбудсманының қызметі институционалдандырылып, нақты құқықтық негізге ие болды. Аталған Заң қабылданғаннан кейін ҚМҰҚ салалық қауымдастықтармен бірлесіп, қолда бар база негізінде микроқаржы омбудсманы кеңсесін құрып, оның қалыптасуы мен дамуына белсенді қатысуда.
Қаржылық қызметтер тұтынушыларының құқықтарын қорғауды күшейтуге бағытталған келесі маңызды заңнамалық жаңалық – проблемалық микрокредиттер бойынша талап ету құқықтарын коллекторлық ұйымдарға беруге екі жылдық мораторий енгізу болды.
Осы мораторий кезеңінде ҚМҰҚ өз мүшелерінің қызметін үйлестіруді жалғастырып, олардың назарын жеке тұлғалардың тұтынушылық микрокредиттері бойынша берешекті сапалы реттеу қажеттілігіне аударуда.
Қауымдастық жоспарында проблемалық микрокредиттерді есептен шығару және сапалы қайта құрылымдау арқылы мерзімі өткен берешек деңгейін төмендету жөнінде қатысушылар арасында меморандумға қол қою бар.
Сондай-ақ заңда онлайн микрокредиттерді клиентті биометриялық сәйкестендірусіз беруге тыйым салу алаяқтық операцияларды азайтуға және МҚҰ үшін қауіпсіз цифрлық инфрақұрылым қалыптастыруға ықпал еткенін атап өткен жөн.
Халықтың қаржылық қауіпсіздік саласындағы базалық білімін қалыптастыру – кредит беру кезіндегі алаяқтықтың алдын алудың маңызды элементі. Сондықтан биометриялық сәйкестендірумен қатар басқа да реттеу құралдарын қолданумен бірге халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру қажет.
ҚМҰҚ бұл бағытта да жұмыс жүргізуде. Мысалы, 2024 жылы «КМФ», «Арнур Кредит», «Азиялық Кредиттік Қор» және «ОнлайнКазФинанс» сияқты жетекші МҚҰ «Аманат» партиясы жүзеге асыратын «Қарызсыз қоғам» республикалық жобасын қолдады, ол азаматтардың қаржылық сауаттылығын арттыруға және проблемалық қарыздарды реттеуге бағытталған.
Сонымен қатар, ағымдағы айда ҚМҰҚ ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен өзара ынтымақтастық туралы меморандумға қол қоюды жоспарлап отыр. Оның аясында қауымдастық мүшелерінің қаржылық қолдауымен блогерлерді тарта отырып ақпараттық роликтер, подкасттар, телебағдарламалар және басқа да оқыту материалдарын әзірлеуді қамтитын медиа-жоспар іске асырылатын болады.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, ҚМҰҚ осы заңның тиімді іске асырылуын қамтамасыз ету мақсатында МҚҰ мен мемлекеттік органдар арасындағы үйлестіруші рөлін жалғастырады.
Сонымен қатар, қауымдастық мүшелерінің негізгі проблемалық мәселелер бойынша ұстанымын жеткізіп, микроқаржылық қызметті реттейтін болашақ заңдарды қабылдау кезінде пайдалы болуы мүмкін ұсыныстарды білдіруге рұқсат етіңіздер.
Қорытындылай келе, кредит беру кезінде тәуекелдерді азайту, қарыз алушылардың құқықтарын қорғау және қаржы нарығын реттеуді жетілдіру мәселелері бойынша заңның қабылдануы кредиттік тәуекелдердің өсуі мен қаржылық қызметтер тұтынушыларының осалдығының артуы жағдайында аса өзекті әрі уақтылы қадам болғанын атап өткіміз келеді.